Selectief staatsmanschap

Verontwaardiging is vaak grillig en volatiel: babyzeehonden doodknuppelen in Canada of grienden afslachten op de Faeröer-eilanden, dat wel, maar donzige duiven de nek breken in Gent, niet. Waarom toch?  

Verontwaardiging werkt selectief. Denk maar aan de internationale politiek en de wisselende en onevenwichtige aandacht voor Oekraïne, Gaza, Somalië, Iran of Congo.  Of nog: de onafgebroken en ijzingwekkende gerichtheid op de Amerikaanse politiek. Met het vergrootglas op Minneapolis zoog ICE deze week zowat alle emotionele energie op.  

Maar soms blijft de focus scherp en houdt de verontwaardiging langer aan: dat was in 2025 bijvoorbeeld het geval met de wantoestanden in de gevangenissen. Als we de niet-aflatende stroom bagger van anonieme klavierhelden – en die deviante stem deze week aan de tafel van Gert – even buiten beschouwing laten, dan weerklonk toch vooral grote eensgezindheid: al die grondslapers, dat kan toch niet langer?

De binnenkant van een gevangenis geeft een goed beeld van het beschavingspeil van een land. Winston Churchill noemde het ooit “one of the most unfailing tests of the civilisation of any country”. Op die bekende uitspraak valt wel wat af te dingen: een gevangenis in Baku of een detentiehuis in eigen land kunnen internationale bezoekers ook een rad voor de ogen draaien. Maar de politieke omgang met mensonwaardige gevangeniscondities zou wel eens – bij uitstek – een gepaste graadmeter voor staatsmanschap kunnen zijn.   

Staatsmanschap verwijst naar politiek inzicht en diplomatieke kunde, naar bestuursvaardigheid en -handigheid in het sluiten van akkoorden over moeilijke dossiers: pensioenen, sanering van de publieke financiën, werkloosheidsuitkeringen, Euroclear.  Maar het verwijst ook naar slimme communicatie: hoe slecht nieuws brengen? Wel, door de pil te vergulden, zo stelt het draaiboek van de staatsman: door de korte pijn nu te koppelen aan een voorgespiegelde toekomst van groei en beterschap.  

Tegen die achtergrond valt de maandenlange besluitloosheid rond de gevangeniscrisis toch op: waarom blijft de trukendoos van de staatsman hier gesloten?  Ook op dit terrein kan een hervormingspad uitgewerkt worden, met een kortstondig pakket aan werkzame noodmaatregelen en tezelfdertijd een plan op de langere termijn, met duurzame ingrepen op de instroom en de uitstroom. De  resultaten van de Justitiebarometer lieten ook zien dat er best wel een draagvlak is om justitie verder te hervormen richting een gemeenschapsgerichte justitie: maar zoals het vet op de soep drijft slecht nieuws meestal boven.

Er liggen voldoende pistes en ideeën ter tafel: wie dat wilt, stippelt zo een toekomstgericht pad uit waarbij het kleine verhaal van de lasten op korte termijn ingepast wordt in een groter verhaal over de lusten op lange termijn. Waarom lukt op dit terrein niet, wat op andere terreinen wel lukt?