Vorige week publiceerde de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen een opmerkelijke brief: “Parlementsleden en magistraten, bezoek onze gevangenissen! Aanschouw de mensonwaardige omstandigheden in onze overbevolkte gevangenissen!”  De boodschap klinkt als een noodkreet: de vele uitroeptekens onderstrepen dat ook. De brief put inspiratie uit de cri de coeur die Dominique Simonnet op 7 februari 2022 publiceerde in Le Monde: ook in Frankrijk gaat het niet zo goed met de gevangenissen.

In zijn brief wijst de Centrale Toezichtsraad onder meer op de vele grondslapers, falende gevangenisinfrastructuur, spanningen en geweld, woede, wanhoop, uitval en ziekteverzuim bij het personeel, een nijpende overbevolking, met een gevangenispopulatie die in februari boven de 11,000 uittorent. De boodschap van de brief is gekend, maar de stijl is nieuw: dit is van een ander kaliber dan de wat droge en zakelijke rapporten die dergelijke toezichtsorganen doorgaans publiceren. Het onderstreept de ernst van de situatie, maar geeft ook blijk van moedeloosheid: feitelijke argumenten overtuigen schijnbaar niet. Onafhankelijk toezicht houden en advies verlenen: het heeft wat weg van vechten tegen de bierkaai?

De afgelopen maanden hebben we een aantal keren naar de legendarische Panorama-reportage Prison Complet uit 2009 verwezen: toen de condities in Antwerpen dermate lamentabel waren dat directeur An Janssens er moedeloos van werd (“Gevangenen zijn geen stapelwaar”); toen de gebrekkige omkadering en gezondheidszorg even op het voorplan trad, in de nasleep van het tragische overlijden van kleuter Dean (“Een overlegcomité voor straffen”); en toen de uitvoering van de korte straffen luidkeels werd aangekondigd, maar deze bij nader inzien onuitvoerbaar bleek omwille van de overbevolking in de gevangenissen (“Natte dromen van straffe liberalen”).  Prison Complet behandelt het allemaal: fierheid en frustratie bij personeel, condities die een moderne rechtsstaat onwaardig zijn, en de uitwassen van de viagrapolitiek, waarbij viriele aankondigingen eventjes een zekere onmacht moeten maskeren.

“Een reportage die ruim tien jaar na de uitzending nog actueel is, het zou niet mogen zijn”, zo tweette Dirk Leestmans op 21 januari 2022.  Inderdaad: en om die reden toon ik elk jaar de documentaire aan mijn studenten penologie. De VRT zond Prison Complet in 2010 opnieuw uit, toen de makers de driejaarlijkse Nederlandse Persprijs Jacques van Veen in de wacht sleepten. En eigenlijk zou de openbare omroep de reportage opnieuw toegankelijk mogen maken voor het grote publiek, bijvoorbeeld via VRT.NU. Op zijn minst totdat de problemen definitief van de baan zijn.

Foto: Santa Fe, 27 maart 2022

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s