De invoering van het klachtenrecht in de Belgische gevangenissen betreft een ingrijpende hervorming die reeds geruime tijd in de steigers stond. De Basiswet gevangeniswezen en rechtspositie van gedetineerden dateert van begin 2005, maar het beklagrecht bleef lange tijd dode letter (voor wat achtergrond, zie bv. “All that glitters is not Golder”).  Op 1 oktober 2020 was het dan eindelijk zo ver: sinds die dag buigen 33 Klachtencommissies en 2 Beroepscommissies zich over klachten van gedetineerden die betrekking hebben op beslissingen die door of namens de directeur ten aanzien van hem of haar genomen werden. 

Het klachtenrecht is een bijzonder mechanisme, toegesneden op de bijzondere context van detentie. De Commissie Basiswet gevangeniswezen omschreef het in 2000 als volgt: “… een specifiek op detentiesituaties georiënteerd type van laagdrempelig beklagrecht, voor een onafhankelijke instantie die bijzonder vertrouwd is met de penitentiaire praxis, en die de bevoegdheid heeft, zowel de legitieme aanspraken van de gedetineerde op het respecteren van zijn rechten en vrijheden als zijn legitieme verwachtingen dat de ten opzichte van hem genomen beslissingen beantwoorden aan de eisen van de redelijkheid en de billijkheid, daadwerkelijk te effectueren” (“Eindverslag van de commissie “basiswet gevangeniswezen en rechtspositie van gedetineerden”, pp. 96-97).  In de praktijk behandelen de Klachtencommissies, die uit drie leden bestaan en voorgezeten worden door een jurist, de klachten die hen bereiken. Elk gevangenis heeft zo een Klachtencommissie.  Beroep is mogelijk bij de Beroepscommissies, die in de schoot van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen werden ingericht.

Intussen is dit klachtenrecht iets meer dan één jaar in werking. In zijn tweede jaarverslag blikt de Centrale Toezichsraad terug op de inwerkingtreding van – en de eerste drie maanden ervaring met – het klachtenrecht in de Belgische gevangenissen (oktober – december 2020, voor dit verslag, zie hier).  Voor onze bijdrage in het themanummer van het Tijdschrift voor Strafrecht  konden we ook beschikken over cijfers voor 2021. Wat vertellen de eerste cijfers ons?  In de periode 1 oktober 2020 tot 30 juni 2021 werden in totaal 1159 klachten behandeld: 708 in Vlaanderen, 331 in Wallonië en 120 in Brussel.  Uitgedrukt in percentages was dit resp. 61,09% voor Vlaanderen, 28,56% voor Wallonië en 10,35% voor Brussel.  Het totaal aantal behandelde beroepen bedroeg 301: 160 werden behandeld door de Nederlandstalige Beroepscommissie en 141 door de Franstalige Beroepscommisse. 

Wat weten we over de resultaten van de beslissingen?  Van de 216 dossiers die op 20 augustus 2021 behandeld waren door de de Beroepscommissies en waarvan het resultaat geregistreerd was, ging het om 6 dossiers met als resultaat klachtafstand (3%), 43 dossiers geheel of gedeeltelijk gegrond (20%), 57 dossiers geheel of gedeeltelijk onontvankelijk (26%) en 110 dossiers geheel of gedeeltelijk ongegrond (51%).   Bij de Klachtencommissies waren er op 20 augustus 2021 1171 dossiers met geregistreerd resultaat, waarvan sommige met meerdere uitkomsten (bv. gedeeltelijk onontvankelijk en gedeeltelijk ontvankelijk en gegrond).  Hier ging het om 152 dossiers met klachtafstand (13%), 285 dossiers geheel of gedeeltelijk gegrond (24%), 438 dossiers geheel of gedeeltelijk onontvankelijk (37%), en 316 dossiers geheel of gedeeltelijk ongegrond (26%).

Voor meer informatie, zie aflevering 5/2021 van het Tijdschrift voor Strafrecht dat integraal gewijd is aan het klachtenrecht in de Belgische gevangenissen. Naast een uitgebreide doctrinebijdrage met aandacht voor de achtergrond, het toepassingsgebied, de procedure, de beperkingen en de werking van het klachtenrecht (Daems, T. & Tulkens, F. (2021). Het klachtenrecht voor gedetineerden. Tijdschrift voor Strafrecht, 22(5), 259-279)  kan hier ook een selectie beslissingen van de Klachtencommissies en de Nederlandstalige Beroepscommissie geraadpleegd worden, met commentaar van Jurgen Millen, Vincent Eechaudt, Tom Vander Beken en Tom Daems.  De integrale aflevering is ook beschikbaar via Jurisquare.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s