Gisteren mocht ik de eerste exemplaren van Misdaad & straf in onrustige tijden ophalen bij uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts in Gent.

Waarom dit boek?

“Onrust is van alle tijden”, zo schreef de Nederlandse criminoloog Jac van Weringh reeds in 1978.

En hij had gelijk. Elke generatie breekt zich het hoofd over fenomenen en figuren die onrust veroorzaken en angst inboezemen: van struikrovers tot stalkers, van godslasteraars tot pedofielen.

Maar tezelfdertijd lijkt het wel alsof we in een stroomversnelling terecht zijn gekomen: de onrust slaat heftiger om ons heen. Het debat over misdaad en straf versnelt, vernauwt, verruwt, verarmt. 

Ons strafapparaat verkeert onafgebroken in een crisissfeer: wetten worden gestemd en aangepast in ijltempo en politici en opiniemakers roeptoeteren dat het anders moet.  Het leidt tot heel wat forse verklaringen en het bedrijven van “viagrapolitiek”: viriele aankondigingen moeten de indruk wekken dat er orde op zaken wordt gesteld. Maar het effect is van korte duur: de no-nonsense retoriek is niet opgewassen tegen de zwaartekracht.

Wie heeft er een mening over het paargedrag van mieren of alpaca’s? De meesten onder ons liggen er wellicht niet wakker van: dat laten we over aan entomologen of biologen.

Bij misdaad en straf ligt dat anders: als het gaat over de gepaste straf voor een verkrachter, een moordenaar of een Nederlandse oud-voetballer die dickpics verstuurt, lijkt het wel of iedereen zijn zegje kan en mag doen.

Dat zorgt ervoor dat het debat kleurrijk en meerstemmig is. Maar het zorgt er ook voor dat misvattingen de ronde doen en onwaarheden worden verspreid, dat zwart-witdenken wordt gevoed en onrustgevoelens worden aangewakkerd, dat er wordt getornd aan de scheiding der machten.

In een wereld vol beeldschermen, waar we met duimpjes en emoticons, met delen en reageren, actief en vaak anoniem kunnen participeren, dreigen we al vlug het noorden te verliezen.

De titel van het boek heeft daarom een dubbele lading. De teksten in Misdaad & straf in onrustige tijden richten zich op hoe we omgaan met de onrust over misdaad en straf in een wereld in verandering. Maar de teksten zijn ook geschreven vanuit een zekere ongerustheid: ze leggen de vinger op wat er fout loopt, maar tonen ook hoe het anders kan. En dat is van vitaal belang: een gezonde democratie heeft baat bij een meerstemmig en genuanceerd debat over misdaad en straf.

Misdaad & straf in onrustige tijden brengt 42 opiniestukken en korte teksten samen die zich richten op hoe we omgaan met de onrust over misdaad en straf in een wereld die volop verandert. De stukken zijn ondergebracht in drie grote delen: straf, recht en samenleving. Ze bespreken onder andere enkelbanden, de doodstraf, overvolle gevangenissen, transitiehuizen, rechten van gedetineerden, stille marsen, naaktfouilles op festivals, en zo veel meer.  De teksten worden telkens ingeleid en gekaderd door middel van korte bindteksten.  Voor meer info: zie de website van uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts.

[Actualisering (2 januari 2023)

-Ik sprak met De Juristenkrant over het boek en actuele uitdagingen op vlak van misdaad & straf. Het interview verscheen op 28 september 2022. De tekst is hier integraal beschikbaar in pdf-formaat.

Op 10 oktober 2022 publiceerde De Standaard de tekst “Verlaat de platitudes in het debat over misdaad en straf”. Het gaat om een ingekorte versie van de lezing die ik gaf bij de voorstelling van het boek, op 2 oktober 2022, op het boekenfestival “9000Boeken” te Gent. De tekst is ook integraal beschikbaar op de website van de Faculteit Rechtsgeleerdheid en Criminologische Wetenschappen.

-Op 26 oktober 2022 publiceerde De Standaard mijn opiniestuk “Zuhal Demir, minister van Slachtofferzaken”. De tekst gaat in op de wijze waarop de verkrachtingszaak aan de KU Leuven in de media werd gebracht en haakt in op één van de centrale thema’s van het boek. Ook deze tekst is integraal beschikbaar op de website van de Faculteit Rechtsgeleerdheid en Criminologische Wetenschappen

De Standaard publiceerde op 29 december 2022 mijn bijdrage “De verfoeilijke naaktfouille”. Deze tekst besteedt aandacht aan het belangrijke proces over de aanslagen in Zaventem en Maalbeek en bouwt verder op de teksten in het deel “Bloot op bevel” in het boek

En tot slot: Kerk & Leven publiceerde een korte bespreking van het boek op 2 november 2022]

2 thoughts on “ Misdaad & straf in onrustige tijden: waarom dit boek? ”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s